□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى لي ياڭ
جاز ورتاسى، گۇل ـ شوپتەر قۇلپىرىپ، كۇللى دۇنيە جايناپ تۇر.
دۇنيە ٴجۇزىنىڭ نازارى جۇڭگونىڭ شينجياڭىنا شوعىرلاندى. 6 ـ ايدىڭ 26 ـ كۇنى تۇستەن بۇرىن 8 ـ كەزەكتى جۇڭگو _ ازيا _ ەۆروپا كورمەسى سالتاناتپەن باستالدى.
”جۇڭگو ٴار ەلمەن بىرگە جۇڭگو _ ازيا _ ەۆروپا كورمەسىن تۇعىر ەتىپ، بەيبىت بولۋ جانە سەلبەسۋ، اشىق جانە سيىسىمدى بولۋ، ٴوزارا ۇيرەنىپ، ٴبىر ـ بىرىنەن ۇلگى الۋ، ٴوزارا تيىمدىلىك جەتكىزىپ، تەڭ يگىلىككە كەنەلۋ سىندى جىبەك جولى رۋحىن اسقاقتاتىپ، جوعارى ولشەمدى، باياندى بولۋعا، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جەتكىزۋگە تاباندى بولىپ، ازيا مەن ەۆروپانىڭ سەلبەستىك سالالارىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، ازيا _ ەۆروپا سەلبەستىگىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرىپ، بىرگە دامۋدى، بىرگە گۇلدەنۋدى جەبەۋدى قالايدى“. 7 ـ كەزەكتى جۇڭگو _ ازيا _ ەۆروپا كورمەسىندە ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىنداعى ٴاربىر ٴسوز ـ سويلەم ەكپىندى ايتىلدى.
ۇلى مۇرات ورناتقان جان قانشا الىس بولسا دا بارار جەرىنە جەتپەي قويمايدى. وسى كەزەكتى كورمە 50 مەملەكەتتەن، رايوننان جانە حالىقارالىق ۇيىمنان، 30 ولكە، اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالادان، شينجياڭ ٴوندىرىس ـ قۇرىلىس بيڭتۋانىنان جانە اۆتونوميالى رايونداعى 14 ايماق، وبلىس، قالادان 1900دەن استام كاسىپورىن مەن قۇرىلىمدى قاتىناسۋعا باۋرادى. شار تاراپتان كەلگەن قوناقتاردىڭ اسقاق ىنتاسى ٴدال قۇتتىقتاۋ حاتىنا بەلسەنە ٴۇن قوسقاندىق بولىپ، ازيا _ ەۆروپا ەلدەرىنىڭ ەسىك اشۋ، سەلبەستىك جاساۋ ورتاسىن بىرگە قورعاۋداعى، دامۋدى بىرگە جوسپارلاۋداعى، بولاشاقتان بىرگە يگىلىكتەنۋدەگى كۇشتى تىلەگىن جەتكىزدى.
”بۇل ارادا جول تورابىنىڭ ومىرشەڭدىگى تاسقىنداعان، كاسىپ سالاسىنىڭ كۇش ـ قۋاتى مىعىم، مادەنيەتتەر كوركەمدىكتەن بىرگە سۋسىنداعان... بۇگىنگى تاڭداعى شينجياڭ سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ الدىڭعى شەبىنە اينالدى، ازيا _ ەۆروپا التىن ارناسىن جانە باتىسقا ەسىك اشۋدىڭ الدىڭعى شەبىن كۇش سالا تۇلعالاۋدا“. ساعات 10نان 30 مينۋت وتكەندە ۇلكەن ەكراندا وسى كەزەكتى كورمەنىڭ ۇگىت فيلمى قويىلا باستادى. زىمىراپ بارا جاتقان جۇڭگو _ ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى، مەحانيكالىق بىلەگى قاربالاس ىسكە كىرىسكەن زەردەلى زاۆودتار، قاربالاستىققا تولعان شەكارا وتكەلدەرى مەن اۋەجايلار... جىلدام اۋىستىرىلعان كورىنىستەر جاندى دا جالىندى، ومىرشەڭدىگى تاسقىنداعان شينجياڭدى كەسكىندەۋدە.
تۇستەن بۇرىن ساعات 11 مولشەرىندە اشىلۋ سالتى رەسمي باستالدى. ٴماجىلىس زالىندا سوزدەر ەكپىندى بولىپ، شاپالاق ٴۇنى جاڭعىردى، شامدار سامالاداي جارقىراپ، اپپاراتتىڭ سۋرەتكە تۇسىرگەن دىبىسى تولاستامادى.
”جۇڭگو _ ازيا _ ەۆروپا كورمەسى 2011 ـ جىلدان بەرى 7 كەزەك ٴساتتى وتكىزىلىپ، ازيا _ ەۆروپاداعى ٴار ەلدىڭ ەكونوميكا ـ ساۋدا سەلبەستىگىن ورىستەتۋىندەگى ماڭىزدى ارناعا اينالىپ، ازيا _ ەۆروپا ەلدەرىنىڭ دامۋ ورايىنان بىرگە يگىلىكتەنۋىنە، ٴوزارا پايدا جەتكىزىپ، تەڭ يگىلىككە كەنەلۋىنە الەۋمەتتىك تۇعىر ازىرلەپ، كەڭ ٴورىس اشتى“. مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ ورىنباسار ٴتوراعاسى، مەملەكەتتىك ساۋدا ـ ونەركاسىپشىلەر بىرلەستىگىنىڭ ٴتوراعاسى گاۋ يۇنلۇڭ ارناۋ سوزىندە جۇڭگو _ ازيا _ ەۆروپا كورمەسىنىڭ ماڭىزدى ٴمانى مەن قول جەتكىزگەن قوماقتى تابىستارىن تولىق تۇراقتاندىردى.
شىنىندا دا سولاي. جۇڭگو _ ازيا _ ەۆروپا كورمەسى اشىلعاننان قازىرگە دەيىن ىقپالعا جانە ۇلگىلىك سيپاتقا يە ٴبىر توپ سەلبەستىك جەتىستىكتەرى قالىپتاستى. ەسىك اشۋ ارقىلى دامۋداعى قيىنشىلىقتى شەشۋ، ەسىك اشۋ ارقىلى سەلبەستىك كۇشىن توپتاۋ، ەسىك اشۋ ارقىلى جاڭالىق اشۋ اۋقىمىن ۇيىستىرۋ، ەسىك اشۋ ارقىلى بىرگە يگىلىكتەنۋدىڭ باقىتىن كوزدەۋ _ كورمەنىڭ شينجياڭعا، جۇڭگوعا، دۇنيە جۇزىنە بەرگەن وراسان زور شابىتى.
ساۋدا قورعانىمپازدىعىنىڭ قايتا باس كوتەرۋى، ەنەرگيا باعاسىنىڭ تولقۋى، استىق حاۋىپسىزدىگى قاتەرىنىڭ كۇشەيۋى، كليمات وزگەرىسى سىن ـ سايىس الا كەلدى... نازار اۋدارۋعا تاتيتىنى، ماجىلىسكە قاتىناسقان كوپتەگەن سيلى قوناقتار سوزدەرىندە بۇگىنگى دۇنيە ٴجۇزىنىڭ ايقىنسىزدىعىنان الاڭدايتىندىقتارىن جانە بولاشاق دامۋعا كوڭىل بولەتىندىكتەرىن ٴبىلدىردى.
وسىنداي جاعدايدا جىبەك جولىنىڭ جاڭا ورايىنان قايتكەندە تەڭ يگىلىكتەنىپ، ازيا مەن ەۆروپانىڭ جاڭا ومىرشەڭدىگىن بىرگە جاراتۋعا بولادى؟ مۇنىڭ جاۋابى ٴالى دە ەسىك اشۋ.
”ٴبىز جۇڭگونىڭ سەلبەستىك سەرىكتەرىمەن كەن اشۋ جانە كەن ونىمدەرىن وڭدەۋ، ەنەرگيا، اۋىل شارۋاشىلىعى، ساياحات كاسىبى، قاتىناس جانە حابارلاسۋ سياقتى سالالارداعى تىلدەسۋدى ونان ارى كۇشەيتۋگە قىزىعامىز“. قىرعىزستان زۇڭليى ا. جاپاروۆ ارناۋ سوزىندە ٴوز ەلىنىڭ سۋ بايلىعى، ساياحات سياقتى جاقتارداعى وزگەشە باسىمدىعىن ەگجەي ـ تەگجەيلى تانىستىرىپ قانا قويماي، سەلبەستىك جاساسۋ كۇشتى تىلەگىن دە ٴبىلدىردى.
”ٴار ەلدىڭ جۇڭگو _ ازيا _ ەۆروپا كورمەسى سىندى وسى تۇعىردان پايدالانىپ، دامۋ كومەسكى كۇشىن تولىق ايگىلەپ، شەتەل قارجىسىن ٴونىمدى باۋراپ، كەلەشەگى نۇرلى اناعۇرلىم كوپ سەلبەستىك ورناتۋىن ٴۇمىت ەتەمىن“، ـ دەدى وزبەكستان زۇڭليى اريپوۆ.
”تاجىكستان تاۋلى اۋىل شارۋاشىلىق ەلى، ساپالى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەگۋگە تاماشا شارت ـ جاعداي ازىرلەگەن. جاڭا تەحنيكا ەنگىزىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن جىنتىكتەي وڭدەۋدى ورىستەتۋ وڭىرلەر ارا سەلبەستىكتىڭ ماڭىزدى بەتالىسى“، ـ دەدى تاجىكستاننىڭ ٴبىرىنشى ورىنباسار زۇڭليى حوليكزودا.
”جۇڭگو مەن قازاقستان ەكى ەل جوعارى قارقىندى تاس جول، تەمىر جول، مۇناي جانە تابيعي گاز قۇبىرىن قامتىعان جان ـ جاقتى، ستەرەولدى توردى ٴساتتى قۇردى. ٴبىز كاسپي تەڭىزىن اتتاعان حالىقارالىق تاسىمال كاريدورىنان اناعۇرلىم بەلسەندى پايدالانىپ، ساۋدا ارناسىنىڭ الۋان تۇرلىلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىنىس ەتەمىز“، ـ دەدى قازاقستاننىڭ ورىنباسار زۇڭليى جۇمانعارين.
بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باس حاتشىسى فابريچيو حوكشيلد ٴۇرىمجى حالىقارالىق قۇرلىقتىق پورت رايونىنىڭ اتقارعان رولىنا ايرىقشا ٴمان بەردى، ”ٴار جىلى كوپتەگەن جۇڭگو _ ەۆروپا كەزەكشى پويەزى وسى ارادان ٴوتىپ ەۆروپاعا زات تاسىمالدايدى. مۇنداي ساۋدا بايلانىسىنان تۋىنداعان سايكەستى اسەر دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن گۇلدەنۋىن جەبەۋ جونىنەن كەلەلى ماڭىز الادى“.
”بەيجيڭ قالاسى 12 ارنايىلاندىرىلعان، كەمەلدەندىرىلگەن، ەرەكشەلەندىرىلگەن، جاڭاشالاندىرىلعان ’شاعىن قۋاتتى‘ كاسىپورىندى كورمەگە قاتىناسۋعا ۇسىنىس ەتتى. كورمە سىندى ’جىبەك جولى ۋادەسى‘ ارقىلى جاڭا، كونە دوستارمەن بىرگە ٴوزارا تيىمدىلىك جەتكىزىپ، تەڭ يگىلىككە كەنەلىپ سەلبەستىك جاساۋدىڭ جاڭا تاراۋىن جازۋدى ٴۇمىت ەتەمىن“.
”شاندۇڭ ولكەسى جۇڭگو _ شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ جەرگىلىكتى ەكونوميكا ـ ساۋدا سەلبەستىگىنەن ۇلگى كورسەتۋ رايونىنىڭ كەشەندى رەفورماسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، ازيا _ ەۆروپا ەلدەرىندەگى ٴار سالامەن سەلبەستىكتى تەرەڭدەتۋدى، ناقتىلاندىرۋدى ىلگەرىلەتەدى“.
”سىچۋان ولكەسى شينجياڭمەن بىرگە چىڭدۋدان شينجياڭ ارقىلى ورتا ازياعا، شينجياڭنان چىڭدۋدى باسىپ ٴوتىپ، شىعىس وڭتۇستىك ازياعا باراتىن حالىقارالىق تاسىمال ۇلكەن ارناسىن قالىپتاستىرىپ، ازياعا جايىلعان، ەۆروپاعا جايىلعان كەڭ حالىقارالىق بازاردى اناعۇرلىم ويداعىداي تۇتاستىرادى“.
...
ٴماجىلىس الاڭىندا ەل ٴىشى ـ سىرتىنان ماجىلىسكە قاتىناسقان سيلى قوناقتار پىكىر اۋىستىرىپ، كوزقاراستارىن ٴبولىسىپ، بولاشاق جونىندە اقتارىلا اڭگىمەلەستى. ٴاربىر اۋىز ٴسوز ورتاق تانىم ۇيىستىرىپ، كۇش ـ قۋات توپتادى.
كورمەنى وراي ەتىپ، جاڭا باستامادا تۇرعان شينجياڭ ارشىندى قاداممەن العا باسىپ، ناقتى ٴىس ىستەۋ جانە ارەكەت ارقىلى ازيا _ ەۆروپا سەلبەستىگىنىڭ ايبىندى كارتيناسىن كەسكىندەۋدە.
